Thị Trường Xuất Khẩu Nông Sản Mới Nổi: Thông Tin Cần Biết

Thông tin thị trường và giá nông sản ở nhiều nước mới nổi đang thay đổi từng ngày, mở ra cơ hội xuất khẩu mà không phải ai cũng để ý. Vậy mà nhiều hợp tác xã ở miền Tây vẫn chưa cập nhật kịp cơ hội này.

Chúng tôi từng ngồi nghe một chủ vựa xoài than thở. Lô hàng năm nào cũng chỉ gói gọn trong vài mối quen ở Trung Quốc. Họ chưa từng thử tìm đường sang những nước đang lên như Ấn Độ, UAE hay Bangladesh. Không phải vì sản phẩm kém, chỉ vì chưa ai chỉ đường.

Nhiều nhà nông, hợp tác xã chưa cập nhật thông tin thị trường và giá nông sản ở các thị trường xuất khẩu mới nổi

Câu chuyện đó không hiếm. Phần lớn bà con quen xuất sang Trung Quốc. Số khác gửi hàng cho doanh nghiệp thu mua lớn, đi Mỹ hoặc châu Âu.

Những thị trường này đã quen mặt, dễ làm việc. Nhưng cũng đông người tranh nhau bán, giá lên xuống thất thường. Khi một cửa khẩu siết chặt hay đổi tiêu chuẩn, cả vùng trồng lao đao theo.

Trong khi đó, nhiều nước đang phát triển nhanh lại ít được để ý tới. Trung Đông nhập khẩu gần như toàn bộ rau quả tiêu dùng trong nước. Nam Á dân số đông, tầng lớp trung lưu tăng, nhu cầu trái cây nhiệt đới cũng tăng theo. Đó đều là thị trường mà nông sản Việt gần như chưa chạm tới.

Vấn đề không nằm ở chất lượng hàng hoá. Xoài, thanh long, cà phê Việt Nam vốn có tiếng ở nhiều thị trường khó tính. Vấn đề nằm ở chỗ ít ai chủ động đi tìm thông tin.

Bà con quen bán qua thương lái, thương lái bán đi đâu mình cũng không rõ. Cơ hội cứ thế trôi qua mà không ai hay.

Cập nhật thông tin thị trường và giá nông sản đều đặn giúp nhà nông có thêm lựa chọn. Thay vì chỉ trông chờ vào một vài đầu ra quen thuộc, hợp tác xã có thể chủ động dò đường mới. Có lần chúng tôi thấy vài hợp tác xã ở Đồng Tháp ký được đơn hàng thử sang Trung Đông, chỉ sau vài tháng tìm hiểu. Cách quảng bá cũng cần thay đổi.

Nhiều nơi giờ đã biết áp dụng thêm ứng dụng AI trong quảng bá nông sản. Cách này giúp tiếp cận đối tác nước ngoài nhanh hơn hẳn so với làm thủ công.

Đặc điểm của các thị trường xuất khẩu nông sản mới nổi

Trước khi tính chuyện đi xa, bà con nên hiểu thị trường mới nổi khác gì nơi mình đang bán quen. Không phải cứ nước nào chưa xuất nhiều là dễ vào. Dân số trẻ, tầng lớp trung lưu tăng nhanh là lý do nhiều nơi cần nhập khẩu nông sản nhiều hơn.

Muốn bán vào Trung Đông, hàng phải đạt chứng nhận Halal. Nói dễ hiểu, đó là quy trình sản xuất theo đúng luật đạo Hồi, từ khâu nuôi trồng tới đóng gói. Nam Á lại đặt nặng dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.

Nói cách khác, đó là lượng hoá chất còn sót lại trên nông sản sau thu hoạch. Mỗi nước quy định ngưỡng khác nhau. Có nơi khắt khe hơn cả châu Âu.

Ngoài tiêu chuẩn chất lượng, giấy tờ nhập khẩu cũng là rào cản không nhỏ. Có thị trường đòi giấy kiểm dịch thực vật. Có nơi yêu cầu thêm phần chứng minh nguồn gốc: trồng ở đâu, ai chăm sóc, thu hoạch ngày nào.

Việc này trước kia ghi tay rất mất công. Giờ nhiều vùng trồng đã áp dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc để làm nhanh và chính xác hơn. Bà con định xuất sang thị trường mới nên tìm hiểu phần này sớm, tránh để tới lúc đóng hàng mới cuống cuồng.

Ít đối thủ hơn ở sân chơi quen thuộc

Điểm bù lại là mức độ cạnh tranh ở những thị trường này còn thấp. Trung Quốc, Mỹ, châu Âu đã có hàng chục nước cùng bán một loại nông sản. Giá bị ép xuống liên tục, doanh nghiệp lớn chiếm phần lớn thị phần.

Ở thị trường mới nổi, số nước cung cấp còn ít. Đối tác nhập khẩu cũng đang tìm nguồn hàng ổn định. Đây là lúc nông sản Việt có cơ hội xây vị thế sớm, thay vì đi sau người khác cả chục năm.

Chúng tôi biết đến một cơ sở chế biến cà phê ở Tây Nguyên. Họ chào hàng sớm sang một nước Nam Á còn ít nhà cung cấp. Kết quả là giữ được mức giá tốt hơn hẳn so với bán cho mối quen trong nước.

Tất nhiên, ít cạnh tranh không có nghĩa là dễ dãi. Đối tác mới thường thận trọng hơn, hay yêu cầu gửi mẫu, kiểm tra nhiều lần trước khi ký hợp đồng lớn. Bù lại, một khi đã tạo được lòng tin, mối quan hệ thường bền hơn.

Những điều cần chuẩn bị để tiếp cận thị trường xuất khẩu mới nổi

Biết thị trường mới có gì hấp dẫn rồi, bước tiếp theo là chuẩn bị cho đàng hoàng. Nhiều hợp tác xã vội chào hàng ngay khi nghe có mối. Rồi họ vấp phải yêu cầu giấy tờ, không kịp trở tay.

Chuẩn bị kỹ từ đầu vẫn luôn tốt hơn chạy theo sửa chữa giữa chừng. Mỗi thị trường có một bộ quy định nhập khẩu riêng, không nước nào giống nước nào hoàn toàn.

Trước khi chào hàng, nên dành thời gian tìm hiểu ba nhóm thông tin. Đó là tiêu chuẩn chất lượng, quy định kiểm dịch và thuế nhập khẩu cho từng mặt hàng. Thông tin này thường có trên trang thương vụ Việt Nam tại nước sở tại, hoặc hỏi qua hiệp hội ngành hàng.

Một sai lầm hay gặp là chỉ nghe đối tác nói miệng rồi làm theo, không kiểm tra lại quy định chính thức. Có lô hàng từng bị giữ ở cảng cả tháng, chỉ vì thiếu một loại giấy chứng nhận mà đối tác quên nhắc.

Khi đã nắm luật chơi, cách trao đổi với đối tác mới cũng cần chuyên nghiệp hơn. Nhiều hợp tác xã giờ không còn gửi ảnh sản phẩm qua tin nhắn cho xong chuyện. Họ đầu tư hẳn một gian hàng trực tuyến, để đối tác nước ngoài xem sản phẩm, giấy chứng nhận, giá cả rõ ràng.

Việc làm web thương mại điện tử tưởng chỉ dành cho doanh nghiệp lớn. Nhưng với hợp tác xã muốn làm ăn lâu dài ở thị trường mới, đây là khoản đầu tư đáng cân nhắc. Đối tác nước ngoài ít khi bay sang tận vườn để kiểm tra hàng.

Chứng nhận là lời cam kết, không phải thủ tục cho có

Tiêu chuẩn kỹ thuật lo xong, phần còn lại là làm sao đối tác tin tưởng ngay từ lần đầu. Ở thị trường mới, ít ai biết vùng trồng của mình từng bán cho ai, uy tín ra sao. Chứng nhận chất lượng và câu chuyện thương hiệu lúc này đóng vai trò như lời giới thiệu thay cho mình.

Vài việc nên làm sớm, xếp theo mức độ ưu tiên:

• Xin chứng nhận phù hợp với thị trường định vào, ví dụ GlobalGAP cho rau quả tươi, hoặc Halal nếu nhắm tới Trung Đông.
• Chuẩn hoá bao bì, nhãn mác song ngữ, ghi rõ nguồn gốc xuất xứ.
• Ghi lại quá trình canh tác bằng hình ảnh, video thật, không cần dàn dựng cầu kỳ.
• Chủ động kể câu chuyện vùng trồng, thay vì chỉ gửi bảng giá khô khan.

Có lần, chúng tôi hỗ trợ một nhà vườn ở Bến Tre làm lại toàn bộ phần giới thiệu sản phẩm. Từ ảnh vườn dừa tới quy trình sơ chế, mọi thứ đều được làm mới. Chỉ vài tháng sau, đối tác Trung Đông chủ động liên hệ lại vì thấy đủ tin cậy.

Nhiều hợp tác xã cũng bắt đầu áp dụng cách kể chuyện vùng trồng bằng công cụ AI. Cách này giúp làm nội dung giới thiệu nhanh, đỡ tốn công hơn so với cách làm thủ công trước đây.

Chứng nhận hay thương hiệu không phải thủ tục cho có. Đó là cách một vùng trồng nhỏ chứng minh mình đủ sức làm ăn nghiêm túc với đối tác ở xa, nơi người mua không thể ghé thăm tận vườn để kiểm tra.

Cánh cửa mới cho nông sản Việt

Thị trường mới nổi không phải cây đũa thần giúp nông sản Việt bán được giá cao ngay lập tức. Nhưng đó là hướng đi đáng thử, nhất là với những vùng trồng đang phụ thuộc quá nhiều vào một vài đầu ra quen thuộc. Bắt đầu chỉ cần vài việc nhỏ: theo dõi thông tin thị trường và giá nông sản đều đặn hơn, hỏi thêm thông tin từ hiệp hội ngành hàng.

Thử làm việc với một đối tác mới, dù đơn hàng ban đầu chưa lớn. Chúng tôi tin nông sản Việt đủ sức cạnh tranh ở nhiều thị trường, chỉ là chưa có đủ người tìm đường. Nếu hợp tác xã nào đang loay hoay vì đầu ra bấp bênh, có lẽ đã đến lúc nhìn xa hơn biên giới quen thuộc. Bà con có thể bắt đầu chuẩn bị từ hôm nay, từng bước một.