E-learning cho bà con nông dân: học kỹ thuật canh tác qua điện thoại

E-learning hiểu đơn giản là việc học tập qua các thiết bị điện tử có kết nối internet thay vì phải đến lớp trực tiếp. Ngày nay bà con nông dân chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh là đã xem được video hướng dẫn ghép cây hoặc cách ủ phân hữu cơ ngay tại vườn nhà. Máy 2 triệu đồng là xem được. Đoạn video dài 15 phút thường mang lại hiệu quả trực quan cao hơn việc đọc sách giấy rất nhiều. Nhiều hộ trồng rau, nuôi gà đã học kỹ thuật mới theo cách này mà không cần rời khỏi trang trại, vì họ tranh thủ học vào giờ nghỉ trưa hoặc buổi tối sau khi cho gà ăn xong.

Khái niệm e-learning và cách bà con tiếp nhận kỹ thuật mới

Trước đây muốn học cách nuôi ruồi lính đen thì chúng ta phải bắt xe xuống tận trại giống ở các tỉnh xa xôi để quan sát tận mắt. Bây giờ e-learning đã thay đổi hoàn toàn cách thức tiếp cận kiến thức của nhà nông trên khắp cả nước. Mọi người ngồi ở nhà bật ứng dụng YouTube lên xem video hướng dẫn cũng là một dạng học trực tuyến cơ bản. Việc này giải quyết được bài toán khoảng cách địa lý cho những trang trại nằm sâu trong rẫy hoặc đường sá đi lại khó khăn.

Nhiều kỹ sư nông nghiệp hiện nay đã thiết kế các bài giảng bằng hình ảnh trực quan giúp người xem dễ dàng thực hành theo, vì hình ảnh cây bị bệnh ngoài đời thực sẽ giúp bà con nhận diện đúng tình trạng vườn nhà mình hơn là chỉ nghe mô tả bằng lời nói. Chúng ta chỉ cần dành ra khoảng 30 phút mỗi ngày để xem tài liệu là đủ nắm bắt quy trình phòng trừ sâu bệnh cơ bản. Mỗi bài dài 5 phút. Cách học này giúp mọi người chủ động phân bổ công việc đồng áng hợp lý mà không lo lỡ mất buổi giảng.

Tuy nhiên việc học qua mạng đòi hỏi mọi người phải có thói quen ghi chép lại các thông số quan trọng vào sổ tay cá nhân. Nhiều người xem xong quên mất tỷ lệ pha thuốc bảo vệ thực vật, từ đó áp dụng sai liều lượng làm hỏng cả vụ mùa. Một lớp học bài bản sẽ cung cấp tài liệu dạng chữ tải về để bà con in ra giấy và dán ngay góc chòi canh để đọc lại bất cứ lúc nào.

Từ người học thành người chia sẻ: biến kinh nghiệm thành mô hình mới

Rất nhiều bà con làm vườn lâu năm tích lũy được những kỹ thuật chiết cành hay ủ phân sinh học mang lại năng suất rất cao cho cây trồng. Ban đầu mọi người chỉ dùng điện thoại quay vài đoạn clip ngắn đăng lên mạng để chia sẻ cho vài hộ dân cùng xóm xem thử. Mỗi clip chỉ dài chừng 3 phút. Khi số lượng người từ các tỉnh khác nhắn tin hỏi thăm quy trình tăng lên thì một số nhà vườn đã mạnh dạn biến những kinh nghiệm đó thành các tài liệu giảng dạy chuyên nghiệp. Từ đó, kinh nghiệm canh tác bao năm bắt đầu mang về một khoản thu nhập phụ đều đặn mỗi tháng.

Khi bước sang khâu đóng gói kiến thức thì bà con cần hiểu rõ cấu trúc của một chương trình giảng dạy, do đó việc tham khảo các tài liệu chuyên ngành sẽ giúp chúng ta tránh được tình trạng bài giảng bị lộn xộn và người xem không biết bắt đầu từ đâu. Bên Khánh Hùng Academy có bài giải thích khá dễ hiểu về cách hoạt động của mô hình này. Bà con hãy xem bài này để hiểu rõ e-learning là gì, các hình thức học trực tuyến phổ biến, một hệ thống hoàn chỉnh gồm những gì và vì sao đây lại là mô hình kinh doanh giúp bà con làm khóa học từ chính nghề nông đang có. Đọc xong tài liệu đó thì chúng ta sẽ tự tin hơn trong việc lên khung chương trình giảng dạy cho lớp mình.

Trải nghiệm học tập qua mạng ngày nay đã mang lại cảm giác gắn kết như đang ngồi uống trà trò chuyện ngoài hiên nhà mỗi buổi chiều. Mỗi buổi Zoom kéo dài khoảng 60 phút. Ứng dụng Zoom cho phép người học đặt câu hỏi với giảng viên ngay lập tức khi phát hiện điểm bất thường trên lá cây.

Hệ thống e-learning cho nông nghiệp cần chuẩn bị những công cụ gì?

Để xây dựng một lớp học qua mạng bài bản thì chúng ta cần một số công cụ hỗ trợ cơ bản chứ không chỉ đơn thuần là cầm điện thoại lên quay phim. Thiết bị ghi hình là yếu tố đầu tiên quyết định độ sắc nét của hình ảnh bài giảng. Chúng tôi khuyên bà con trang bị một chiếc điện thoại thông minh có dung lượng lưu trữ từ 128GB trở lên và một chân máy ảnh giữ cố định để khung hình không bị rung lắc. Chân máy giá 150.000 đồng là đủ. Âm thanh cũng cần thu rõ ràng để tiếng gió rít ngoài đồng không lấn át tiếng người giảng bài.

Thứ hai là một nền tảng lưu trữ và phân phối chuỗi video bài học đến đúng đối tượng tham gia. Có rất nhiều hệ thống quốc tế đang cung cấp dịch vụ quản lý nội dung cho những người muốn chia sẻ bài giảng của mình. Trang chủ của nền tảng Moodle là một ví dụ điển hình về phần mềm quản lý học tập mã nguồn mở được dùng rộng rãi trong nhiều mô hình trên thế giới.

Một tình huống thực tế là có một nhà vườn ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long chuyên trồng sầu riêng đã tự quay chuỗi 20 video hướng dẫn kỹ thuật phục hồi cây sau thu hoạch. Anh ấy chia nhỏ nội dung thành từng giai đoạn phát triển của đọt non và giải thích cặn kẽ cách bón phân hữu cơ. Người học sau khi xem xong có thắc mắc thì sẽ nhắn tin vào nhóm Zalo chung để chuyên gia giải đáp tận tình. Quá trình vận hành này đòi hỏi người hướng dẫn phải theo dõi sát tiến độ của từng vườn cây, vì kiến thức nông nghiệp luôn biến động theo thời tiết thực tế, do vậy những tư vấn bổ sung kịp thời là yếu tố cực kỳ quan trọng.

Các bước đóng gói kinh nghiệm làm vườn thành bài giảng chi tiết

Nếu bà con muốn thử sức với việc chia sẻ kinh nghiệm làm vườn thì chúng tôi xin gợi ý một quy trình triển khai từng bước rất cụ thể. Cả quy trình gồm 5 bước. Công việc chuẩn bị tài liệu cần sự tỉ mỉ ngay từ giai đoạn lên ý tưởng ban đầu. Mọi việc tiếp theo đều bắt đầu từ việc hệ thống hóa lại toàn bộ thao tác mà chúng ta đang lặp đi lặp lại hàng ngày ngoài đồng ruộng.

• Bước 1 Xác định nội dung: Chọn một loại bệnh hại mà bà con nắm vững cách xử lý và đã phòng trừ thành công trong 3 vụ liên tiếp.
• Bước 2 Viết đề cương: Ghi ra một cuốn sổ tay khoảng 5 gạch đầu dòng tương ứng với các thời kỳ phát hiện mầm bệnh và thời điểm phun xịt thuốc hiệu quả.
• Bước 3 Ghi hình: Đặt máy quay góc rộng ở ngay ngoài vườn và thực hiện từng thao tác pha thuốc kết hợp với lời giải thích rõ ràng. Bước này mất 15 phút. Khâu này cần làm thật chậm để người học dễ bắt chước.
• Bước 4 Đóng gói: Soạn thêm một bảng tóm tắt định lượng hóa chất bằng tệp PDF để người học tải về máy tính xem lại mỗi khi cần pha chế.
• Bước 5 Tạo cộng đồng: Lập một nhóm trao đổi trên mạng xã hội để những hộ nông dân đã đăng ký tài liệu có không gian gửi hình ảnh cây bệnh nhờ người hướng dẫn chẩn đoán.

Mỗi bước nhỏ đều cần sự kiên nhẫn làm đi làm lại và việc thử nghiệm nhiều góc máy quay khác nhau trước khi chốt bản cuối cùng. Bà con tránh vội vàng tung ra bài giảng khi bản thân chưa thực sự hài lòng về chất lượng âm thanh. Khâu chuẩn bị kịch bản kỹ lưỡng sẽ giúp người học dễ dàng tiếp thu nội dung, trong khi khâu hỗ trợ nhiệt tình phía sau lại là yếu tố quyết định để giữ chân người tham gia và xây dựng uy tín lâu dài cho nhà vườn.

Những hạn chế cần lưu ý khi học kỹ thuật nông nghiệp qua màn hình

Mô hình e-learning mang lại nhiều sự tiện lợi lớn nhưng chúng ta cũng phải nhìn nhận thẳng thắn những điểm yếu thực tế của hình thức truyền đạt này. Nông nghiệp là một ngành nghề cực kỳ đặc thù đòi hỏi sự tiếp xúc trực tiếp với bùn đất và cây trồng thực tế. Độ pH đất mỗi vườn mỗi khác. Một học viên có thể thuộc lòng cách nhận biết bệnh vàng lá thối rễ trên màn hình máy tính nhưng khi ra vườn nhà cầm cuốc vẫn đưa ra những phán đoán sai lệch. Ánh sáng mặt trời chiếu vào ống kính hoặc chất lượng camera điện thoại thường làm thay đổi màu sắc thật của lá cây khiến việc chẩn đoán bệnh tật qua ảnh chụp gặp rất nhiều cản trở.

Bên cạnh đó, việc thao tác ghép cành hay cầm kéo tỉa chồi đòi hỏi cảm giác chính xác từ lực của đôi bàn tay mà không một đoạn video độ phân giải cao nào có thể truyền tải trọn vẹn cảm giác đó. Người học ở các tỉnh xa xôi không có điều kiện để chuyên gia tận tay hướng dẫn từng ly từng tí, do đó tỷ lệ hao hụt cây giống trong khoảng 3 tháng đầu tiên thực hành thường cao hơn so với học tại lớp. Giải pháp hợp lý cho khó khăn này là chúng ta kết hợp linh hoạt giữa việc học lý thuyết qua video và tổ chức các buổi tham quan mô hình thực địa định kỳ. Phương pháp đan xen này giúp bổ khuyết những thiếu sót của môi trường học trên mạng và đem lại kết quả ứng dụng cao hơn.